Η ζωή και το μεταρρυθμιστικό του έργο μέσα από το οικογενειακό αρχείο της οικογενείας Πετρακοπούλου

 

Εισαγωγή

 

Μία από τις επιφανείς οικογένειες του Βυζαντίου¹ ήταν οι Μελισσηνοί του Αργοστολίου, οι οποίοι ήρθαν στην Κεφαλονιά το 1500.² Σημαντικό μέλος της, αποτέλεσε ο Αρχιεπίσκοπος Αβραάμιος Μελισσηνός, που γεννήθηκε στο Αργοστόλι το 1682. Ήταν πρωτότοκος γιος του Αναστασίου Μελισσηνού του ποτέ Ανδρέα και της Ελεονώρας Λούζη.³ Είχε τρία αδέλφια, τον Ιωάννη (1684), τον Βερνάρδο (1686) και τον Γεώργιο.

Εικ. 1. Πορτραίτο Αβραάμιου Μελισσηνού, δεξιά του οποίου αποτυπώνεται το οικόσημο των Μελισσηνών. Το οικόσημο της οικογενείας ήταν «ερυθρό, με ζώνη κυανή, φέρουσα τρεις χρυσές μέλισσες, κατά πάλο».⁴ [Ιδιωτικό αρχείο N. Πετρακόπουλου]

Ο Βερνάρδος είχε τρία παιδιά, τον Αναστάσιο, τον Ιωάννη και τον Σπύρο. Ο Αναστάσιος (1717) παντρεύτηκε την Έλενα Λούζη, κατείχε τον τίτλο του βοεβόδα της Λιβαδειάς το 1780 και είχε το δικαίωμα να εξασκεί την ιατρική στις απέναντι οθωμανικές ακτές. Ο Ιωάννης γεννήθηκε το 1722, και εγκαταστάθηκε στη Μόσχα⁵ κοντά στον θείο του Ιωάννη Βαπτιστή. Ο Σπύρος γεννήθηκε το 1721.

Ο εγγονός του Βερνάρδου, Βερνάρδος (1763), είχε οριστεί μέλος της αντιπροσωπείας των Ιονίων νήσων στην Αγία Πετρούπολη το 1801⁶ για τη δημιουργία του ανεξάρτητου Ιονίου κράτους αλλά πέθανε πριν φτάσει στον προορισμό του. Απέκτησε με περιβολή από τον Δόγη μέρος του φέουδου Ariano, εκτάσεως περίπου 400 στρεμμάτων, στην περιοχή του τωρινού Φαναριού των Αγίων Θεοδώρων.⁷

 

Ο τρίτος αδελφός του Ανδρέα-Αβραάμιου, ο Ιωάννης, αφού σπούδασε την Ιατρική, έφυγε για τη Ρίγα, όπου έγινε γενάρχης των Μελισσηνών στη Ρωσία.⁸

Υποσημειώσεις:

 

¹ Μελισσηνός, σελ. 72-73.

² Το 1454 αναφέρεται η Βαρωνία των Μελισσηνών που παραχωρήθηκε από τον Λεονάρδο Τόκκο στον Ριχάρδο Μελισσηνό, που ήταν γραμματέας, και η εντολή εκτελέστηκε από τον Αντώνιο Κρασά, που ήταν εκπρόσωπος του Δεσπότη στο νησί.

³ Μαζαράκης, σελ. 519-522 και Ραγκαβής, σελ. 430-433.

⁴ Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 14 και Ραγκαβής, όπ.π.

⁵ Ραγκαβής, όπ.π.

⁶ Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 12.

⁷ Ραγκαβής, όπ.π.

⁸ Λεφάκης, σελ. 57-58.

 

Οι Μελισσηνοί στη Ρωσία

 

Το αποτύπωμα των Μελισσηνών στη Ρωσία ήταν μεγάλο. Όπως προαναφέραμε, ο Ιωάννης Μελισσηνός σπούδασε την Ιατρική, και το 1712 σε ηλικία 28 ετών έφυγε για τη Ρίγα της Κουρλάνδης στη Δυτική Λετονία.⁹ Εκεί, αφού θεράπευσε από ασθένεια την ανιψιά του Τσάρου, απόλαυσε τιμές και γενναίες δωρεές, όπως τη θέση του αντιπροέδρου του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Κουρλάνδης. Το 1730 διέμεινε στην Αγία Πετρούπολη ως γιατρός της Αυτοκράτειρας Άννας και στη συνέχεια, το 1741, διετέλεσε προσωπικός γιατρός της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ. Στη Ρίγα παντρεύτηκε την Κυρία της Αυλής και απέκτησαν δύο γιους, τον Πέτρο και τον Ιωάννη Βαπτιστή, και μία κόρη.¹⁰

Εικ. 2. Πορτραίτο Ιωάννη-Βαπτιστή Μελισσηνού, Λεφάκης, 2021.

Ο Ιωάννης Βαπτιστής γεννήθηκε το 1718 στη Ρίγα,¹¹ σπούδασε στο Παρίσι και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις μεταρρυθμίσεις του πανεπιστημίου, των εκκλησιαστικών θεμάτων και της ρωσικής γλώσσας.

Διετέλεσε πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας (1757-1763), υπήρξε πληρεξούσιος της Αυτοκράτειρας Αικατερίνης στην Ιερά Σύνοδο (1763-1768) και σύμβουλος της Αυτοκράτειρας σε θέματα εκπαίδευσης το 1782.¹² Επιπλέον, διετέλεσε μέλος της Ρωσικής Ακαδημίας το 1783 και συνταξιοδοτήθηκε με τον βαθμό του στρατηγού και με το παράσημο του Τάγματος της Αγίας Άννης.¹³ Ο Ιωάννης πέθανε το 1795,¹⁴ και ο Μητροπολίτης Πλάτων εκφώνησε τον επικήδειο λόγο.

Ο αδελφός του, ιππότης Πέτρος Μελισσηνός, υπήρξε από τους σημαντικότερους Κεφαλλήνες της περιόδου εκείνης. Γεννήθηκε το 1726 στη Ρίγα¹⁵ και πέθανε το 1797 σε ηλικία 74 ετών.¹⁶ Ήταν πολύ κοντά στη Μεγάλη Αικατερίνη και στον διάδοχό της, Αυτοκράτορα Παύλο. Υπήρξε, σύμφωνα με τον συγγραφέα και ευγενή Σαρλ Φρανσουά Μασόν, «Ο Ρισελιέ της Ρωσίας».¹⁷

Εικ. 3. Πορτραίτο Πέτρου Μελισσηνού. [Ιδιωτικό αρχείο N. Πετρακόπουλου]

Συνέβαλε στην εισαγωγή του θεάτρου στη Ρωσία, και του τεκτονισμού, ιδρύοντας δική του Στοά, εξέλιξε το πυροβολικό της Ρωσίας, έμεινε διάσημος για τα πρωτότυπα πυροτεχνήματά του, ήξερε καλά ξιφασκία και χορό και είχε εξαίρετες υποκριτικές ικανότητες, χάρη στις οποίες ανέλαβε την εκπαίδευση Ρώσων δραματικών ηθοποιών για τη ρωσική σκηνή.¹⁸ Η ευρυμάθεια και η πολυγλωσσία του τον έφεραν σε επαφή με σημαντικότατους Ευρωπαίους Διαφωτιστές της εποχής του.¹⁹ Βρισκόταν σε στενή συνεργασία με τον Μαρίνο Χαρβούρη (που είχε καταφύγει σ’ αυτόν) και τον Γεώργιο Παπαζώλη, με τους οποίους προωθούσε το σχέδιο για την απελευθέρωση των Ελλήνων υποδούλων, που κατέληξε στα Ορλωφικά.²⁰

Αποτέλεσε καίριο πρόσωπο για τις νίκες σε μάχες, για τον λόγο αυτό τιμήθηκε με παράσημο ως Ιππότης του Τάγματος του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκι, του Τάγματος της Αγίας Άννης α’ τάξεως, του Τάγματος του Αγίου Βλαδίμηρου α΄ τάξεως, του Τάγματος του Αγίου Ανδρέα, και με το παράσημο του Αγίου Γεωργίου γ’ τάξης.²¹

Από το 1783 έως το 1797 διετέλεσε Διευθυντής της Σχολής Ευελπίδων και Πυροβολικού. Το 1796, επί Αυτοκράτορος Παύλου, έγινε στρατηγός και επιθεωρητής του Πυροβολικού της Ρωσίας.²²

Από τα πιο σημαντικά στρατιωτικά του επιτεύγματα υπήρξε η καθοριστική συμβολή του, ως στρατηγός πυροβολικού, στην πρώτη σημαντική νίκη των Ρώσων επί των Τούρκων στο Κογούλ, που οδήγησε στην υπογραφή της συνθήκης του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1774).²³

Το 1757 νυμφεύθηκε τη Μαρία Ντμιτρίεβνα, με την οποία απέκτησε γιο, τον Αλέξιο Μελισσηνό, ο οποίος πέθανε ως υποστράτηγος του Ιππικού, ηρωικά, στη Μάχη της Δρέσδης το 1814, σε ηλικία 54 ετών.²⁴ Ο Αλέξιος Μελισσηνός παρασημοφορήθηκε με χρυσό ξίφος α’ τάξεως για τη γενναιότητά του, ανήκε στο Τάγμα του Αγίου Γεωργίου, στο Τάγμα του Ερυθρού Αετού και στο Τάγμα της Αγίας Άννης. Είχε παντρευτεί την πριγκίπισσα Ρωξάνη Καντακουζηνού, χωρίς όμως να αποκτήσουν απογόνους.

Μετά τον θάνατο του Αλεξίου, ο Καποδίστριας, που ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών του Τσάρου, πρότεινε στη μητέρα του Αναστασίου Μελισσηνού (της οποίας το όνομα δεν αναφέρει ο Ραγκαβής) να στείλει τον γιο της Αναστάσιο από την Κεφαλονιά στη Ρωσία για να υιοθετηθεί από τη σύζυγο του Αλεξίου.²⁵

Υποσημειώσεις:

 

⁹ Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 10.

¹⁰ Η κόρη του παντρεύτηκε τον στρατηγό von Hirschreich.

¹¹ Πριάχιν, σελ. 15-16, Ραγκαβής, σελ. 431-433, Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 11 και Λεφάκης, σελ. 58.

¹² Λεφάκης, σελ. 58-59.

¹³ Λεφάκης, όπ.π.

¹⁴ Λεφάκης, όπ.π. Σύμφωνα όμως με τον Ραγκαβή, πέθανε το 1788.

¹⁵ Ραγκαβής, όπ.π., Μαζαράκης, σελ. 519-520.

¹⁶ Δεν υπάρχει βιβλιογραφική ταύτιση σχετικά με τη χρονολογία και τον τόπο γέννησης του Πέτρου. Άλλοι μιλούν για την Αγία Πετρούπολη ως τόπο γέννησης άλλοι για την Κεφαλονιά, κάτι όμως που δεν τεκμηριώνεται.

¹⁷ Μαζαράκης, σελ. 555 και Λεφάκης, σελ. 76.

¹⁸ Μαζαράκης, σελ. 523 και Λεφάκης, σελ. 60-61.

¹⁹ Πριάχιν, σελ. 16.

²⁰ Λεφάκης, σελ. 71-75.

²¹ Λεφάκης, σελ. 63-65.

²² Πριάχιν, σελ. 15-16.

²³ Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 11-12.

²⁴ Πριάχιν, όπ.π, Ραγκαβής, όπ.π. και Λεφάκης, σελ. 69-71.

²⁵ Ραγκαβής, όπ.π.

 

Σχέσεις των Μελισσηνών της Ρωσίας και της Κεφαλονιάς

 

Οι Μελισσηνοί του Αργοστολίου, παρά την απόσταση που τους χώριζε με τα αδέλφια και τα ξαδέλφια, ανέπτυξαν πυκνή αλληλογραφία με τους Μελισσηνούς της Ρωσίας, διατηρώντας αδιάλειπτα στενή επαφή και αλληλοϋποστήριξη.

Ο μεγάλος αριθμός των επιστολών μεταξύ του Πέτρου Μελισσηνού, του Ιωάννη Βαπτιστή, του ξαδέλφου τους Αναστασίου Μελισσηνού και αργότερα του ανιψιού τους, Βερνάρδου, υπογραμμίζει την συχνή επικοινωνία τους.

Σε κάποιες από τις οικογενειακές αυτές επιστολές, ο Πέτρος ζητεί από τον πρώτο ξάδελφό του, Αναστάσιο, να στείλει τον γιο του, Βερνάρδο, στη Ρωσία για να έχει καλύτερη τύχη και στρατιωτική εκπαίδευση αφού θα τον έχει υπό την προστασία του.

Τέλος, ο πατέρας τους, Ιωάννης, φιλοξένησε τον αδελφό του, Ανδρέα (Αβραάμιο) στη Ρίγα, και ο Ιωάννης Βαπτιστής πιθανόν να φιλοξένησε στη Μόσχα τον εκ Κεφαλληνίας Ιωάννη Μελισσηνό.

Η ζωή και η δράση του Αβραάμιου

 

Από παιδί έδειχνε ζήλο για τα εκκλησιαστικά και προετοίμαζε τον εαυτό του για την ασκητική ζωή. Πριν γίνει μοναχός ταξίδεψε στην Ευρώπη, και πέρασε αρκετό καιρό στον αδελφό του Ιωάννη στη Ρωσία.

Μετά την επιστροφή του στην Κεφαλονιά μόνασε για ένα μικρό χρονικό διάστημα στον σκόπελο Δίας, νότια της Λειβαθούς (απέναντι από την παραλία του Παλιολινού), στη συνέχεια στο Άγιον Όρος και στη Μονή των Αγίων Φανέντων (κοντά στην αρχαία Σάμη), όπου το 1728 έγινε ηγούμενος σε ηλικία 46 ετών. Εξελέγη Αρχιεπίσκοπος Κεφαλληνίας και Ζακύνθου το 1745²⁶ και διατήρησε το αξίωμα αυτό έως το 1759.²⁷ Η εκλογή του πραγματοποιήθηκε στον ναό της Santa Maria della Saluta στο Αργοστόλι και η έγκριση έγινε τρία χρόνια αργότερα από τον Πατριάρχη Κύριλλο Ε΄. Το Πατριαρχικό Σιγίλιο για την απόφαση εκλογής του Αρχιεπισκόπου Αβραάμιου Μελισσηνού φέρει την υπογραφή και το μολυβδόβουλο του Πατριάρχη Κυρίλλου Ε΄ και το μολυβδόβουλο του Δόγη Pietro Grimani (1741-1752).

Ακολουθεί απόσπασμα του Πατριαρχικού Σιγιλίου, η μεταγραφή και απόδοση του οποίου έγινε από τον φιλόλογο Ανδρέα Μπάγια:

[…] συναινέσει της υψηλοτάτης αυθεντίας των ενετών ο ήδη εν αυτή αρχιερατεύων θεοφιλέστατος αρχιεπίσκοπος κεφαλληνίας και ζακύνθου, εν αγίω πνεύματι αγαπητός ημών αδελφός και συλλειτουργός κυρ Αβραάμιος και εχειροτονήθη αρχιερεύς συμπάσης της επαρχίας ταύτης τη χάριτι και εξουσία του παναγίου πνεύματος κατά την ανέκαθεν εκκλησιαστικήν διατύπωσιν, διά τούτο και ανεδείχθη δεσπότης και πνευματικός πατήρ πάντων των εν αυτή χριστιανών ιερωμένων και λαϊκών. Οφείλει τοίνυν ο διαληφθείς ούτος θεοφιλέστατος αρχιεπίσκοπος κεφαλληνίας και ζακύνθου, και συναδελφός ημών, κυρ αβραάμιος, χερσίν αμφοτέροις επιλαβέσθαι, και αντιλαβέσθαι αυτής της επαρχίας, και πάσης της υποκειμένης αυτή ενορίας ως γνήσιος αυτής ποιμήν, και αρχιερεύς ευλογείν τε και αγιάζειν αρχιερατικώς πάντας τους εν αυτή χριστιανούς, και πάντα τα αρχιερατικά εκτελείν μετά της ου ιερού συνθρόνου εγκαθιδρύσεως, κρίνειν τε και ανακρίνειν νομίμως και κανονικώς πάσαν εκκλησιαστικήν υπόθεσιν, και εις τον του δικαίου τόπον αποκαθιστάν κληρικούς τε και αναγνώστας σφραγίζειν υποδιακόνους και διακόνους χειροτονείν, και εις το των πρεσβυτέρων αξίωμα προβιβάζειν, μοναχούς τε και μονάζουσας κείρειν, θείους ναούς καθιερούν επί σταυροπηγίοις ιδίοις, πνευματικούς πατέρας εγκαθιστάν δι’ ιδίων εναλτηρίων, και καταρτίζειν, και εισηγείσθαι και διδάσκειν τον εν αυτή χριστώνυμον λαόν πάντα τα ψυχωφελή, και σωτήρια δόγματά τε, και διδάγματα, ου μόνο ταις από γλώσσης νουθεσίαις, αλλά πολλώ μάλλον τας από του ιδίου βίου χειραγωγίαις, τα πάντα τοις πάσι γιγνόμενος κατά τον θείον απόστολον,… κυρ Αβραμίω εν έτει σωτηρίω αψμβ κατά μήνα νοέμβριον ινδικτιώνος.

Εικ. 4. Πατριαρχικό Σιγίλιο εκλογής του Αβραάμιου Μελισσηνού με την υπογραφή και το μολυβδόβουλο του Πατριάρχη Κυρίλλου Ε΄ και το μολυβδόβουλο του Δόγη Grimani. [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Όσον αφορά τον βίο του, ήταν ασκητικός, εξαιρετικά ελεήμων και πέθανε φτωχότατος. Ο Ηλίας Τσιτσέλης αναφέρει ότι στο αρχείο του βρίσκεται ανέκδοτος επικήδειος λόγος του Ανθίμου Βαλλιάνου, στον οποίο εγκωμιάζονται οι αρετές και τα χαρίσματά του.²⁸

Πέθανε στις 13 Ιανουαρίου του 1759 και ετάφη στον ναό των Αγίων Αρχαγγέλων στο Αργοστόλι, ο οποίος αποτελούσε τον οικογενειακό ναό των Μελισσηνών.

Υποσημειώσεις:

 

²⁶ Τσιτσέλης, σελ. 138.

²⁷ Άννινος-Καβαλιεράτος, σελ. 10-11.

²⁸ Τσιτσέλης, σελ. 138-139.

 

Το μεταρρυθμιστικό του έργο

 

Με την άνοδό του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο ασχολήθηκε με τα «κακώς κείμενα» των μονών και των εκκλησιών της Κεφαλονιάς, της Ζακύνθου και της Ιθάκης.

Σημαντική ήταν η επιρροή του στην αναμόρφωση των κανονισμών της διοίκησης των εκκλησιών και των μονών από τον Agostin Sagredo, τον Γενικό Προβλεπτή της Θάλασσας. Συγκεκριμένα, εκδόθηκε νέος κανονισμός με την υπογραφή του και την έγκριση του Δόγη Pietro Grimani το 1754. Ο Sagredo αναφέρει μέσα στο κείμενο του κανονισμού την ιδιαίτερη συνεισφορά του Αβραάμιου: «Στο έργο αυτό μάς συνέδραμαν ο Σεβαστός Πρωτοπαπάς – λόγω απουσίας του τοπικού Επισκόπου– και ιδιαιτέρως ο Εξοχότατος και Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κεφαλληνίας και Ζακύνθου, Μελισσηνός».²⁹

Ο Sagredo, με την έγκριση της Συγκλήτου και του Δόγη, εξέδωσε στις 18 Ιανουαρίου 1754 διάταγμα, που αφορούσε τον νέο κανονισμό για τον κλήρο των μοναστηριών και των εκκλησιών των Επτανήσων. Το κείμενο τυπώθηκε σε 4.000 αντίτυπα.

Εικ. 5. Εσώφυλλο από την κωδικοποίηση των διαταγμάτων και νέων κανονισμών του 1754 (Terminazione dell’illustrissimo e eccellentissimo Signor Agostin Sagredo). [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Το διάταγμα αφορούσε όλα τα επίπεδα της εκκλησιαστικής διοίκησης. Περιείχε «Διαταγές για τις Εκκλησίες των Αδελφοτήτων», «Διατάξεις για τις Εκκλησίες Ιδιωτικού Δικαίου Πατρωνίας», «Διατάξεις για τις Εκκλησίες Δημοσίου Δικαίου Πατρωνίας», «Διαταγές για τα Μοναστήρια των Μοναχών», «Διατάξεις για τα Ανδρικά Μοναστήρια», «Κανονισμούς για τα Μοναστήρια των Καλογραιών», «Διατάξεις για τις Εκκλησίες εν γένει», «Διάταξη για τις σχολές και τις Αδελφότητες του Λατινικού Δόγματος».

Η έκδοση του διατάγματος θεωρήθηκε απαραίτητη, δεδομένου, όπως αναφέρεται στο κείμενο, «η ευπρέπεια της Θείας Λατρείας και η ευπρέπεια των Ιερών Ναών πρέπει να προηγούνται κάθε άλλης μέριμνας». Εξάλλου, είχαν παρατηρηθεί ατασθαλίες στη διαχείριση των εκκλησιών του ελληνικού δόγματος, και μάλιστα αναφέρονται κάποιες από αυτές: «Δυστυχώς, οι πρώτες διερευνήσεις μας, στην πόλη και το νησί της Κέρκυρας, μας αποκάλυψαν θλιβερή εικόνα: σοβαρές ατασθαλίες σε εκκλησίες και ευαγή ιδρύματα –ιδίως της περιοχής αυτής– στερούμενα της δέουσας λατρείας, διότι τα έσοδά τους είχαν καταπατηθεί από Διοικητές και Επιτρόπους, οι οποίοι παρέμεναν εσαεί στη θέση τους χωρίς καμία λογοδοσία. Επιπλέον, οι ναοί αυτοί είχαν απογυμνωθεί από ιερά σκεύη και βασικό λειτουργικό εξοπλισμό, λόγω κατάχρησης των πόρων τους από ηγουμένους, μοναχούς και άλλους, προκαλώντας σκάνδαλα και ψιθύρους ανάμεσα στους ευσεβείς πιστούς».

Επίσης, μία από τις διατάξεις του κανονισμού καταργούσε οριστικά την προηγούμενη πρακτική «που είχε εφαρμοστεί στο μοναστήρι της Παναγίας Σισσιώτισας στην Κεφαλονιά – το οποίο υπάγεται στη δικαιοδοσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας και της Τοπικής Κοινότητας– κατά την οποία, με αφορμή την απόδοση λογαριασμών, παρευρίσκονταν πολυάριθμες δημόσιες αντιπροσωπείες και τοπικοί αξιωματούχοι, δημιουργώντας οικονομικό βάρος στο μοναστήρι λόγω της πολυήμερης φιλοξενίας τους». Ακόμη, γίνεται αναφορά στην κατασπατάληση πόρων στη Μονή Σισσίων με πρόσχημα τη φιλοξενία διοικητικών και θρησκευτικών αρχών.

Εικ. 6. Απόσπασμα από την κωδικοποίηση των διαταγμάτων και νέων κανονισμών του 1754, όπου αναφέρεται ο Αβραάμιος Μελισσηνός. [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Σύμφωνα με τον Τσιτσέλη,³⁰ οι νέοι κανόνες δεν έφεραν κάποιο αποτέλεσμα. Παρ’ όλα αυτά, ήταν σημαντικοί καθώς παρέμειναν σε ισχύ μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, δηλαδή μέχρι και την ένωση των Ιονίων νήσων με το ελληνικό κράτος. Αποτέλεσαν δε μια συστηματική προσπάθεια ανασυγκρότησης της οργάνωσης των ορθόδοξων εκκλησιών στα Ιόνια νησιά.³¹ Στο επόμενο τεύχος θα δημοσιεύσουμε το μεγαλύτερο μέρος του πολυσέλιδου κανονισμού, διότι παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον η αυστηρότητα των μέτρων που πήρε η «Εξοχοτάτη Σύγκλητος» των Επτανήσων για να θεραπεύσει τα κακώς κείμενα των Ιερών Ιδρυμάτων της δικαιοδοσίας της.

Υποσημειώσεις:

 

²⁹ Στο πρωτότυπο κείμενο: «Opera benemerita del Reverendo Protopapa in assenza dell’ Ordinario, e secondati in quella del zelo, & esemplar pieta di Monsignor Illustrissimo, e Reverendissimo Archivescovo di Cefalonia, e del Zante Melissino».

³⁰ Τσιτσέλης, όπ.π.

³¹ Καρύδης, όπ.π.

 

 

 

Το ενδιαφέρον του Πέτρου Μελισσηνού για τον θείο του Αβραάμιο Μελισσηνό

 

Σε μια επιστολή του Πέτρου Μελισσηνού προς τον ξάδελφό του, Αναστάσιο, ζητείται αντίγραφο πορτραίτου του Αρχιεπισκόπου Κεφαλληνίας και Ζακύνθου Αβραάμιου Μελισσηνού, το οποίο στάλθηκε στη Ρωσία από τον γιο του Αναστασίου, Βερνάρδο. Το 1792 μάλιστα ο Πέτρος ενημερώνεται από τον ανιψιό του, Βερνάρδο, ότι το πορτραίτο έχει αποσταλεί και ζητεί με τη σειρά του να του αποστείλουν μία σύνοψη της ζωής του Αβραάμιου, μια περιγραφή των «θαυμάτων» που πραγματοποίησε και «την κατάσταση του σώματός του», όπως αναφέρεται στο τεκμήριο της οικογενειακής συλλογής.³²

Εικ. 7. Επιστολή στην οποία ο Πέτρος Μελισσηνός ζητεί από τον ανιψιό του, Βερνάρδο, να του αποστείλει σύνοψη με τη ζωή και τα θαύματα του Αρχιεπισκόπου Αβραάμιου. [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Εικ. 8. Στην επιστολή αυτή ο Πέτρος Μελισσηνός ζητεί από τον ξάδελφό του να του αποστείλει το πορτραίτο του θείου του Αρχιεπισκόπου Αβραάμιου, για τη μεταφορά του οποίου θα βοηθούσε ο υπουργός της Ρωσίας στη Βενετία. [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Ο Αβραάμιος δεν είχε μόνο σημαντικό μεταρρυθμιστικό ρόλο στη λειτουργία των εκκλησιών και των μοναστηριών αλλά διοίκησε την Εκκλησία σε μια περίοδο μεγάλων εντάσεων, αναρχίας και ληστειών στην Κεφαλονιά, εξαιτίας του ανταγωνισμού μεταξύ των οικογενειών Μεταξάδων και Αννίνων. Χρειάστηκε το κήρυγμα του Κοσμά του Αιτωλού το 1776 για μια προσωρινή ομόνοια και συμφιλίωση στο νησί.³³

Στο πλαίσιο της αφήγησης της ζωής του Αβραάμιου αναδεικνύεται η μικρο-ιστορία μιας κεφαλονίτικης οικογένειας που προοδεύει σημαντικά τόσο στην Κεφαλονιά όσο και στη Ρωσία διατηρώντας τους δεσμούς της ακέραιους παρά τις δυσκολίες της απόστασης.

Στην οικογένεια των Μελισσηνών του κλάδου του Ανδρέα-Αβραάμιου ήταν σημαντική η διατήρηση των παλαιών κειμηλίων και της αλληλογραφίας, που διαφυλάχθηκαν ως κόρη οφθαλμού μέσα στους αιώνες. Στις εκάστοτε διαθήκες υπήρχε αναφορά και μέριμνα γι’ αυτά, τόσο για την προστασία τους όσο και για τη φύλαξή τους.

Στο άρθρο αυτό αξιοποιήθηκαν πολλά από αυτά και συνδυάστηκαν με τεκμηριωμένες πληροφορίες για τη ζωή του Αβραάμιου Μελισσηνού από τη βιβλιογραφία. Σε αυτό βοήθησε και η έρευνα και τεκμηρίωση της αρχαιολόγου κυρίας Ελπίδας Μπίτα. Τέλος, αναφορά πρέπει να γίνει στα τεκμήρια που βρέθηκαν στα ΓΑΚ-Τμήμα Κεφαλληνίας από την ερευνήτρια Αγγελική Γαρμπή, τα οποία και αξιοποιήθηκαν στο άρθρο μας.

Γενεαλογικό δένδρο οικογενείας Μελισσηνού, στο οποίο είναι κυκλωμένα τα μέλη της οικογένειας που αναφέρονται στη μελέτη αυτή. [Ιδιωτικό αρχείο Ν. Πετρακόπουλου]

Απόσπασμα από το ιδιόχειρο επιστολής του Αβραάμιου Μελισσηνού. [ΓΑΚ-Τμήμα Ν. Κεφαλληνίας, Εκκλησιαστικά Αρχεία, Αβραάμιος Μελισσηνός]

Υποσημειώσεις:

 

³² Επιστολή στην οποία ο Πέτρος Μελισσηνός ζητεί από τον ξάδελφό του Βερνάρδο την αποστολή του πορτραίτου του Αβραάμιου Μελισσηνού, μια περιγραφή της ζωής και των θαυμάτων που συνετέλεσε και την κατάσταση του σώματός του.

³³ Λιβιεράτος, σελ. 462-463.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

• Άννινου-Καβαλιεράτου Π., Μελισσηνοί Κεφαλληνίας, Αθήνα, 1978.
• Λεφάκης Λ., Ο τεκτονικός τύπος Μελισσηνού, έκδ. Εταιρείας Ερευνών Σκωτικού Τύπου, Αθήνα, 2021.
• Καρύδης Σπ., Χ., «Ο Γενικός Προβλεπτής Θαλάσσης Agostino Sagredo (1752-1755) και η Ορθόδοξη Εκκλησία των Νησιών του Ιονίου», Πρακτικά Η’ Διεθνούς Πανιονίου Συνεδρίου, Κύθηρα, 21-25 Μαΐου 2006, τ. IIΑ, Κύθηρα 2009, σελ. 527-542.
• Καρύδης Σπ., Χ., Όψεις της εκκλησιαστικής οργάνωσης στον βενετοκρατούμενο ελληνικό χώρο, Α’ Ζάκυνθος-Κέρκυρα-Κεφαλληνία-Κύθηρα-Πελοπόννησος, εκδ. Ενάλιος, 2012.
• Λιβιεράτου, Ευστ., Κ., Ιστορία της Νήσου Κεφαλληνίας, εκδ. Λαγουδέρα.
• Μαζαράκης Άνθιμος ιερεύς, Βιογραφίαι των ενδόξων ανδρών της Νήσου Κεφαλληνίας, Βενετία, 1843.
• Μελισσηνός Κ., Σ., Χρονικό 690-1863, Αθήνα, 1988.
• Μοσχόπουλος Γ., Ν., Ιστορία της Κεφαλονιάς, τόμος πρώτος, Αθήνα, 2002.
• Πριάχιν, Γιούρι Ντμίτριεβιτς, Δοκίμια ναυτικής ιστορίας Ελλάδας-Ρωσίας, 18ος-19ος αιώνας, εκδ. Ασίνη, Αθήνα, 2016.
• Τσιτσέλης Η., Κεφαλληνιακά Σύμμικτα: συμβολαί εις την ιστορίαν και λαογραφίαν της νήσου Κεφαλληνίας εις τόμους τρεις, τόμος α’, 1904.
• Rangabe E.R., Livre d’or de la noblesse Ionienne, Corfou, Cephalonie, Zante, Maison d’editions «Eleftheroudakis», Αθήνα, 1925.
• ΓΑΚ-Τμήμα Κεφαλληνίας, Εκκλησιαστικό Αρχείο, Μονές, Αβραάμιος Μελισσηνός.